مرکزی صفحہ / براہوئی / میر گل خان نصیر نا کتاب آک

میر گل خان نصیر نا کتاب آک

ڈاکٹر شاہ محمد مری / عتیق آسکوہ بلوچ
اولیکو بشخ
-1گلبانگ
( ھکل ءِ گل)
گلبانگ‘ گل خان نصیر نا شاعری نا اولیکو خشت ءِ۔ کل آتیان مست اونا دا کتاب شینکمس۔ 1951ء ئٹی دادے اوفتا ادبی حلقہ ’’بلوچی زبان و ادب دیوان‘‘ اسلامیہ پریس کوئٹہ آن مون آ ایسوسس۔ یک ونیم سد پَنہ آتیا تالان دا کتاب میر گل خان نصیر نا اولی مجموعہ ئس بلکہ بلوچی زبان نا تاریخ اٹی شاعری نا اول سرنا چھاپ مروکو کتاب ئسے۔ کتاب نا کاپیک بھلو کچ اسے ٹی ایران و اوغانستان نا بلوچ علاقہ غاتیٹی رادہ کننگار۔ داوڑ دا مُلک آتا تعلیم یافتہ بلوچ آتے بلوچی ادب نا کنڈ آ متوجہ کننگا۔
(جمالدینی۔لٹ خانہ۔94)
ببو دا کتاب نا دعا آن نن ہم بناءِ کینہ:
اے خدا وند بلوچان ءَ چشیں مردم بہ دئے
پُر دماغ وجاں نثارو زندہ دل روشن خیال
فکر آوانی بہ بیت تازگ ووشیں چراغ
عقل جو سبزیں زر ءِ پرشوکتیں جاہ وجلال
سربہ بیت خالی پہ کہنیں قصگ ورسم ورواج
دف بہ بی کندوخ آوانی پہ ہررنج و ملال
دل بہ بی مضبوط چوشکّیں تلارے مں زر ءَ
بھیم وتُرسے ہچ میاریت پردل ءَ گواث ءِ شمال
اے خداوند بلوچاں مں جہان ءَ زندہ کن
دشمنانش گم وگاروپرشتگ و شرمندہ کن
اگہ نُم ہندا دعا ءِ موسیقی تون اوار کابل ریڈیو آن بنگرے تو داٹی اوار موسیقیت نمے دیوانہ جوڑ کیک۔ میر گل خان نصیر نا داکتاب اول آن آخر اسکان مزاحمتی بلکہ جنگی شاعری ئسے۔
دا کتاب میر گل خان نصیر نا کل کتاب آتیان داوڑ ہم جتا ءِ کہ داڑے نظم آتا آخر اٹ تینا عادت آن چَپ میر صاحب جاگہ و رَمس (تاریخ) نوشتہ کتنے۔ اِرٹمی جِتائی داکہ دا کتاب نا دیباچہ ءِ کس نوشتہ کتنے۔ پیش لوز ءِ او تینٹ نوشتہ کرینے ولے اود ہم شاعری ٹی۔ تو کتاب نا بناء شاعری آن مریک۔ مسٹمی جِتاآ ہیت داکہ داڑے او تینے داسکا ہندوستان نا رہینگوک اس سرپند مریک و انگریز آن پورا ہندوستان نا آزاتی نا ہیت کیک۔ او اقبال و ظفرعلی خان والا ہمو وخت انا لہجہ ٹی ہیت کیک۔ ہند اتو اونادا عارضی آ سیالی بھاز اُست ءِ خوش کیک ہرا‘ اونا دُوارہ بروک آ کلام اٹی خننگپک۔ مثال کہ تینا ’’فریاد‘‘ پِنی نظم اٹی دن پائک:
توے قادرکارساز و ستار
من ہندی غلامے اُن عاجز نکار
مراداں دلیغاں غلام ءِ برار
غلامانی بِشکن تہ روچے توار
مسلماناں زیادہ مکن شرمسار
بدئے زور و توفیق و بازو دوار
وتی رحمتاں مئے سراتو بہ گوار
وتی ملک و ڈیھاچ بہ کشن وکفار
نُم انت سرپند مریرے کہ حکومت گل خان ءِ دا کتاب آ ’’کمالِ فن ایوارڈ‘‘ تِس؟
اڑے سادہ! حکومت گلبانگ آ پابندی خلک۔
ولے دا الّمی ءِ کہ گل بانگ تینا اثر آتے بھاز تالان اِلّا۔ پوسکُن آ تعلیم یافتہ آ ورناک دا شاعری ءِ بھاز شونک اتون خوانار۔ پوسکن آ بلوچی شاعر آک داڑان بھاز جوان اثر ہرفیر۔
**
’’-2تاریخِ بلوچستان‘‘
دا‘ اونا پَٹ و پول آن پر آ کتاب ءِ۔ دا کتاب دنکہ تینا پِن آن پاش ءِ کہ بلوچ و بلوچستان نا تاریخ نا بارہ ٹی ءِ۔ ولے میر صاحب نا شاعری ہم تاریخ و زیات تر بلوچ تاریخ نا سرآل آتیان پر ءِ۔ جوان وڑ اٹ بیانیہ و بلوچی وڑڈول اٹی تاریخی واقعہ غاتیا شاعری۔
بلوچستان نا تاریخ نویسی ٹی میر گل خان نصیر سوبر ءُُ پِن آسے نا وڑئٹی ہلنگک۔ حالانکہ اوفتا وخت آ بھاز کم مواد دوئی ئس۔ ٹیکنالوجی بھاز پد آ ئس و اوفتا مالی حالیت بھاز جوان اَلو۔ ولے وا ہم داکتاب ریفرنس نا درجہ تخک۔
اولیکو بشخ:
1952ء ئٹی اقبال اسٹیشنری کوئٹہ غان تالان کننگا۔ کم و وَد دوسَد پنہ غاتا تالان دا کتاب ٹی میر گل خان نصیر بلوچ تاریخ نا ہر کنڈ آ جوان پَٹ و پول کرینے۔ داکتاب اٹی پاش ءِ کہ بھاز جاگہ غاک خالی سلیسر و بھاز آ خاص آ واقعہ غاک اوار مننگ آن سلیسر۔ اوتینٹ تینا پیش لوز اٹی دا ہیت ءِ منک:
’’۔۔۔۔۔۔ای دا دعویٰ ءِ کپرہ کہ دا بلوچ آتا بحیثیت قوم پورا تاریخ ءِ۔ آن ای داپاننگ کیوہ کہ دا پانزدہ می صدی نا اول سر آن ہلیس تا انگریز آتا دور حکومت اسکان قلات نا بلوچی حکومت ہرا کہ بلوچ آتا تینا حکومت مسنے و داٹی بلوچ قوم ءِ ہرا مرکزیت دوئی ئس دا تصنیف بلوچ آتا ہمو مرکزی حکومت نا تاریخ ءِ‘‘۔
وس کرے خاناباد۔۔۔۔۔۔ کہ ایرانی و اوغانی بلوچسان آن ہلیس تا ڈیرہ جات آتسکان حکومت نا دا بھلا ہَد و اویل نا تاریخ ءِ یکجا کرے۔ او کمال نا بندغ اس ئس۔ مفلسی ہَد آن زیات، مواد نا اسُل کمی و سواری تانہ مننگ واہم کاریم کروک آ گل خان نصیر ئس۔ دوارہ بلکہ او‘ اولیکو شخصیت گل خان نصیر ءِ ہرا بلوچ تاریخ ءِ اسہ وطن دوست اسے نا وڑئٹی لکھا۔ داکتاب اول سر آن ہلیس تا میر نصیر خان دوئم اسکان ننا قوم و سرزمین نا تاریخ ءِ۔
گل خان نصیر نیامی (وسطی) بلوچستان نا رہینگوک ئس۔ و قلات و نوشکے و نمروز نا دا علاقہ بلوچ تاریخ اٹی خاص ءُُ اہمیت اس تخک۔ ہندا سوب ءِ دا کتاب اٹی میر گل خان نصیر دا علاقہ آخاص چمشانک شاغا۔
دا جلد نا پیش لوز ءِ میر غوث بخش بزنجو نوشتہ کرے۔ داڑا پنچ اپریل 1952ء نا رمس (تاریخ) نوشتہ ءِ و پاک و ہند ’’نال‘‘ نوشتہ ءِ۔ ننے آ اسہ پین احسان کروک، سنگت و بزرگ غلام محمد شاہوانی ہم دا جلد نا پیش لوز ءِ نوشتہ کرینے۔
ارٹمیکو بشخ:
اولیکو بشخ نا تالانی آن پنچ سال آن پد 1957ء ٹی دا کتاب نا ارٹمی بشخ شینک و تالان کننگا۔ داٹی میر خداداد خان آن ہلیس تا میر احمد یار خان نا زمانہ اوار ءُُ۔ داکتاب شش و نیم سَد کچ نا پنہ آتا مڈّی ئسے۔ کل شاری سیاست نا سرجم حوال اوار ءُُ داٹی۔ ریاست قلات نا تہٹی تنظیم تا‘ راہشون تا‘ دیوان آتا سرجم حوا ل ءِ داٹی نوشتہ کننگانے۔ بلوچ آتا بزرگ آہستی یوسف عزیز مگسی و اونا سنگت آتا انقلابی تحریک نا سرجم کِسہ نمے دا کتاب اٹ دوئی مریک‘ ریاست قلات نا آزاتی‘ اونا اولیکو پارلیمنٹ نا جوڑ مننگ‘ پارلیمنٹ نا فیصلہ غاک و حکومت پاکستان نا کنڈ آن ہروڑ نا اخلاقیات ءِ نت تا کیرغ آ کرسہ قلات نا آزاتی ءِ ایسر کننگ و کوزہ کننگ نا ہر حوال سرجمی اٹ داکتاب اٹی اوار ءِ۔ تنیا اسہ مورخ اسے نا وڑ اٹی آخہ بلکہ تینٹ دا تحریک اٹی بشخ ہلوک اسے نا حیثیت اٹ۔ گل خان نصیر اگہ داکاریم ءِ کپروسس تو بلوچ آن بھلو گڑاس اودیم و، ولدا گوہنگاکہ۔ میر صاحب نا ننے آ احسان آکو۔
3:’’شنبلاخ‘‘
اِرا سَدپنہ و بیست مرغن آ نظم آتون اوار دا کتاب شینک مس تو بھاز اُرے آ ولے دا نوشتہ مسوسس 1960ء ئٹی۔ ای داڑے تنیا نظم آتا ’’جاہ تخلیق‘‘ ءِ ترتیب تو تننگ اُٹ: قلی کیمپ کوئٹہ‘ سینٹرل جیل ساہیوال‘ سینٹرل جیل ساہیوال‘ سینٹرل جیل ساہیوال‘ سینٹرل جیل ساہیوال‘ سینٹرل جیل ساہیوال‘ سینٹرل جیل ساہیوال‘ سینٹرل جیل ساہیوال‘ سینٹرل جیل ساہیوال‘ سینٹرل جیل مچھ‘ سینٹرل جیل مچھ‘ سینٹرل جیل مچھ‘ سینٹرل جیل ساہیوال‘ سینٹرل جیل ساہیوال‘ سینٹرل جیل کراچی‘ سینٹرل جیل کراچی‘ سینٹرل جیل کراچی‘ کلفٹن تھانہ حوالات۔
شنبلاخ نا نظم آک گوریلا جنگ نا بابت (تھیم) آ لکھوک ءُُ۔ دا وطن نادوسی‘ اونا آزاتی نا جہد‘ سامراج و سرمایہ داری نظام آن نفرت‘ بزغر، شوان و مزدور تا حق اٹی و سوشلزم و مارکس و لینن نا سِفت والا نظم ءُُ۔
1978ء ٹی ہراوخت اوغان انقلاب بش مس تو گل خان نصیر نا ہرا نظم آتے اوغانستان اٹی بھاز زیبا ءُ موسیقی سے تون پاننگاکہ‘ اوفتیٹی شنبلاخ نا نظم آک اوار ئسُر۔ دنکہ
پدا ماءُُ پدا جیل اِنت وزمزیر،
من یاغی آں من یاغی آں،
منی وطن یک پچیں دیارے
دا نظم آک سُہب و شام ریڈیوکابل آن پاننگارہ و پورا دنیا نا بلوچ آک خف توریرہ‘ یات تخارہ و دُوارہ تینتو پاریرہ تا۔
شنبلاخ ٹی اوار نظم آتا سرھال آک:
خواب میں دیکھا، پیاری سمند، گھوڑی، سامراج وبا ہے، شہد وگلاب، کیا دیکھتے ہو، زندگی خوفزدہ ہوتی ہے، شب خون، غموں کا مسکن، پہنچنا ہے ضرور، خدانے؟، پھر ہم ہیں، نہ کر پرواہ، ٹھہرادم بھرکو ساتھی، دنیا کی ریت، ہوس، منزل دور نہیں، زندان کی شب، دانشور و سرمایہ، میں باغی ہوں، میراوطن میرا ہے۔ دا اُردو بدل (ترجمہ) بھاز خواری اٹ تیار کننگانے۔ روان و زیبا آ قافیہ والا بدل۔
**
4:’’ہپت ہیکل و جنگانی زراب‘‘
دا نواب نوروز و اونا سنگت آتا عظیم آ کاریم تا منظوم بیانیہ ئسے۔ دا کتاب 1968ء اٹی پورا مس۔ جیل اٹی۔ دا‘ ایوبی دورنا منظوم حوال ءِ۔ د اچھنکو کتاب ئسے ولے داتینا تہٹی جذبہ‘ واقعہ و تاریخ نا اسہ بھلو دنیا اس تخک۔
**
’’داستانِ دوستین و شیرین‘‘
داکتاب 1964ء اٹی تالان مس۔ داڑے میر صاحب دوستین وشیرین نا عشقیہ داستان ءِ مرغن نظم نا دروشم ٹی نوشتہ کرینے۔ ناظم حکمت شیرین و فرہاد ءِ لکھا‘ بلوچ آتا ناظم حکمت ہندا تاریخی مادیت آدا‘ داستان ءِ لکھا۔ دا عشقیہ شاعری نا اسہ مٹ ئسے۔ کتاب نا ودی جاہ: مچھ جیل۔ دا کتاب نا ارٹمی خوش بختی داکہ دادے آزات جمالدینی ڈیزائن کریسس و دانا پیش لوز ءِ ہم آزات لکھا۔ آزات نصیر ءِ بلوچی نا ’’سرشاعر‘‘ یعنی شاعر ءِ اعظم نا پِن ءِ تس۔ دا کتاب بیدس شک آن بلوچی نا جوان انگا تخلیق آتون حساب مریک۔
دوارہ دا کتاب غوث بخش صابر نا منظوم اردو بدل تون اوار 1988ء اٹی شینک مس۔ دا‘ وار دادے ادرہ ثقافت بلوچستان شینک کرے۔ دانا‘ زیبا آ سرپنہءِ پِنی آ آرٹسٹ اکرم دوست دروشم تس۔ دا اشاعت کن کلہو‘ گودی گوہر ملک لکھاسس ہرا تینٹ اسہ ادبی خزانہ ئسے۔ و ای داڑے ہمو خزانہ آن اونا منہ ہیت تینا خوانوک آتیکن مون آ اتیوہ ہرادے باوہ تینا مسن تیکن پَنت ئنا خاطر پاریسس:
’’۔۔۔۔۔۔ہراتم کس ئنااُرا غا کارے تو اوفتا دولت نا ہیت آتے کنا مون آ کپبو۔ نما باہ آن داوڑ نا ہیت بننگ آکنے بھاز افسوز مریک۔۔۔۔۔۔‘‘
خواجہ عبدالرحمن پہلوال پشتو درستی راستی و کبین آ(سخت آ) بلوچی لوز آتا پشتو بدل تون دا کتاب ءِ اوغانستان آن ہم شینک کرے۔ اوٹی اشاعت نا سال اوفتا کلینڈر نا مطابق 1367ء نوشتہ ءِ، او دا کتاب ءِ تینا ڈس ونشان تون دا ہیت ئتو جولائی 2002ء ٹی کنے ٹیکی کرے:
’’برگ سبزو تحفہ درویش‘‘
۔۔۔۔۔۔۔۔۔
5:’’حمل و جیئند‘‘
دا پانزدہ میکو صدی ٹی پرتگال بحری ڈُنگ آتون (بحری قزاک/ڈاکو) مڑدی اٹ مِڑ تروک آ حمل نا بہادری نا داستان ءِ۔ گل خان نا پاک آ دوتیٹ لکھوک آ دا مرغن آ جنگی نظم 1969ء اٹی تالان مس۔ دا کتاب سینٹرل جیل کراچی ٹی ودی مس۔ انت ءُُ شاعری ئسے! کلاسیکل بنیاد آ شوندار ءُُ شاعری ئسے۔ سادہ‘ روان و ہنین۔ بولی نئے سلیمانی نئے مکرانی نئے رخشانی۔ میر گل خان نصیر تو بلوچی نا کل لہجہ غاتے نمائندگی تسکہ۔ دا پنچ سَد سال متکن آ داستان ءِ ہرانا سرجمی بھاز کم ئس‘ میر صاحب صد پنہ غاتا شاعری ٹی بیان کرے۔ بلوچ تاریخ ئٹی حمل تنیا اسٹ گدارتنےِ۔ ولے میر صاحب دا کتاب اٹی ایلو کل تاریخی حمل آتے حملِ جیئند نا شخصیت ٹی اسہ جاہ کرینے ہرا تاریخی وڑ ڈول اٹی جوان اَف۔ دا کتاب اٹی نصیر نا ہچہ ءِ ’’نسیر‘‘ نوشتہ کننگانے۔ (ننا قوم پرستی ہم اخہ دروشم آن گدارسہ ءِ!!)
دا کتاب نا شینک کننگ لالالعل بخش رند ئنا کوشست آتیان مس۔ ہرافک ’’بلوچی پبلیکیشنز‘‘ نا زیر اہتمام دادے شینک کریسُر۔
۔۔۔۔۔۔۔۔۔برجااے
ڈاکٹرشاہ محمد مری نا کتاب عشاق کے قافلے ناسلسلہ نا سرھال میرگل خان نصیر آن مٹ‌کروک

Facebook Comments
(Visited 35 times, 1 visits today)

متعلق ڈاکٹر شاہ محمد مری

ڈاکٹر شاہ محمد مری
ڈاکٹر شاہ محمد مری بلوچستان کے نام ور ادیب اور دانش ور ہیں۔ بلوچستان کی تاریخ، زبان، سیاست اور ثقافت کے ان خاص موضوع ہیں۔ پچاس سے زائد کتب تصنیف کر چکے ہیں۔