مرکزی صفحہ / بلوچی / ایچ ۔آئی۔ وی ءُ سوچن ءِ وسیلہ ءَ نشہ کنوکیں مردم

ایچ ۔آئی۔ وی ءُ سوچن ءِ وسیلہ ءَ نشہ کنوکیں مردم

گلزار گچکی

ایچ ۔آئی ۔ویءِ راجدپتر:
جان سلامتی ءِ میان اُستمانی گلّ ہمک سال ءِ گُڈّی ماہ ءِ اَوّلی روچ ءَ بزاں یکّ دسمبرءَ ایچ۔ آئی ۔ وی ءِ میاں استمانی روچ ءَ برجاہ داریت، کہ ایشی ءِ مول ءُ مراد اے سلّیں نادراہی ءِ بابت ءَ لس مہلوک ءَ را مالومدار کنگ ءُ نادراہی ءَ را چہ ہنڈالاں گوٛج ءُ دو ردئیگءِ جہد ءُ گامگیجاناں تُرند کنگ اِنت۔ہمک سال ایچ ۔ آئی ۔ وی ءِ نادراہی گوں یک نوکیں سلوگن ئے برجاہ دارگ بیت۔بلے دو ہزار یازدہ ءَ بگر داں دو ہزار ءُ پانزہءَ یکّ سلوگن ئے ٹہینگ ءُ منّگ بوتگ کہ آ ،’’Getting to zero‘‘اِنت، بزاں اے نادراہی ءِ دائمی ولگوٛج کنگ ءُ بنی آدم ءَ را چریشی ءَ پہریزگ ءُ یکّ پہمیانیں ءُ ایمنیں زندے ءِ نیمگ ءَ رَہ گیجگ۔ایچ ۔ آئی۔ وی ءِ بابت ءَ بنداتی پٹّ ءُ پولاں اے گپّ آشکار کتگ کہ اے نادراہی ءِ بنُزہ دگنیا ءِ پدمنتگیں ملک افریقہ اِنت ءُ ایشی ءِ بنی آدم ءَ را گوٛر جَنَگ ءِ سوٛب chimpanzee اِنت۔chimpanzee شادوءِ پدریچ ءُ پُسگ اِنت۔نوں گپّ کئیت ءُ ادا سر بیت کہ اے نادرٛاہی ءِ کِرمُک (جراثیم) چہ شادو ءَ ماں بنی آدمءَ چون ءُ چہ پیم پُترتگ، انگہ شرّی ءَ زانگ نبوتگ۔جان سلامتی ءِ سائنسدانانی گمان اِنت کہ افریقہ ءِ یک کؤلے کہ Bush Manءِ نامءَ زانگ بیت،شادو آئی ءِ دلدوستیں وراکےءُ شادوءِ گوشتءِ ورگءَ چہ ہمے کؤل ءِ مردماناں بنداتءَ ایچ ۔آئی۔ وی ءِ وائرس پُترتگ ءُ پدا میزان میزانءَ کُلّیں دُگنیا ئے پتاتگ۔زانتکار گشنت کہ ایڈز ءِ اوّلی نادراہ 1980 ءَ زانگ بوتگ ءُ چرائی ءَ پد امریکہ ءَ بگر داں دُگنیاءِ دیمروی کتگیں ءُ پدمنتگیں دُراہیں ملک اِشیءِ تُرس ءُ بیم ءِ آماچ بوتگ اَتنت۔اے سِلّیں نادراہی ءِ بابت ءَ بنداتی علم ءُ زانت ءِ کمی ءِ سوٛب ءَ جان سلامتی ءِ گلّ ءُ کارندہ سکّ گڑ ءُ منج ءِ دیمپان بوتگ اَتنت ءُ یکّ حسابے ءَ مانگشیتگ اَنت ءُ ہمے پیما دُگنیابدئت ءُ وڑ وڑیں پگرءُ لیکہانی تہا بہر ءُ بانگ بوتگ۔ کسّے ءَ ایشیءَ را حدائی قہرے ءِ نام داتگ، کسّے ءَ دُژمنےءِ بیشکاری ءُ دگہ کسّےءَ دگہ سوٛبے گشتگ۔اے نادراہی ءَ روچ پہ روچ وَدّگ ءُ دیمروی کتگیں ملکاناں تکانسر کنگءِ سوٛب اِتنت کہ پٹّ ءُ پول، اِلاج، پہریزءُ ایشی ءِ بابت ءَ لس مہلوکءَ راسوج ءُ سرپدی دیگ ءِ کار تیز بوتگ اَنت۔ بازیں جکانسری ءُ ہید ریچی ءَ پد مالوم بوتگ کہ اے نادراہی اَنّوگینے نہ اِنت بلکنہ اِشی ءَ وتی دام 1959 ءَ چیر کتگ ۔ ایچ ۔آئی ۔وی ءِ سوٛبءَ بیران بوؤکانی کچّ ءُ کساس ءِ وَدّگ ءِ پجّی ءَ اِشیءِ بابت ءَ اِلاج ءِ توجیل، پہریزی رِپک ءُ راہبندانی بابت ءَ ہم مزنیں جہدءُ جپائے کنگ بوتگ کہ اے نادراہی گیشتر تالان مہ بیتءُ مردماناں مرگ ءِ آماچ کنگ ءَ سوبین مہ بیت۔ یک رپورٹے ءِ ردءَ اے وہدءَ پاکستان ءِ کساس 94,000 ہزار مردم ایڈز ءِ نادراہی ءِ آماچ اَنت ۔ بلوچستان ءَ شالکوٹ ، تربت ءُ ژوب ہم اے سِلّیں نادراہی ءِ نشانگءَ اَنت۔ جان سلامتی ءِ سرا کارکنوکیں یک گلّ ءِ رپورٹے ءِ ردا کیچ ءَ کم چہ کم 300 نادراہ اَست بلے، چاگردی ترسءُ شرم، کم زانتی، نادراہی ءِ بابت ءَ گیشیں مالومداری نہ بوہگءِ سوٛب وتی نادراہی ءَ یا وَ نز ان اَنت یا وَ چیر ے دیئنت کہ اے باز حرابیں گپّے۔
بنی آدمءِ جان ءِ رکّینگی راہبند( دفاعی نظام):
اے چہ واجہ حداءِ نیمگ ءَ بنی آدم ءَ راداتگیں یکّ بے مُلّیں دادے۔ ہمے رکّینگی راہبنداِنت کہ بنی آدم ءَ را چہ تہرتہرءِ کرمُک ءُ جراثیماں کہ نادراہیانی وَدی کنوک اَنت، رکّینیت۔ حون ءِ اسپیتیں خلیہ جان ءِ تہا چو مہکمیں اسپرءَ اَنت کہ ڈنّی اُرش کنوکاں جان ءَ پُترگ ءُ تاوان بار کنگ ءَ اَلادو نئیل اَنت۔ اشی ءِ مثال ءَ ما چو اے پیم بزوریں کہ اگںیک اَنسانے ءِ جگر، دل یا گُٹّگے حراب بہ بیت ،آئی ءَ را دگرےءِ چمے آزَہاں چہ یکّے پیوند کنگ بہ بیت تہ رکّینگی راہبند ہمے آزہءَ کہ forgien body ئے ، ہچّ پیم ءَ جان ءِ بہرے بوہگ ءَ نئیلیت پرچہ کہ آ چہ بندرا جانءِ بیرے نبوتگ کہ اسپیتیں خلیہ آئی ءَ اجازت نہ دیئنت۔ پمیشکہ پہ ٹیکی ءَ داتگیں ہمے گُٹّگ ءِ قبول کنگ ءُ جانءِ بہرے جوڑ کنگ ءِ حاترا ڈاکٹرنادراہءَ را یک اَنچیں دَرمانے دیئنت کہ حون ءِ اسپیتیں خلیہ ہمے آزہ ءِ قبول کنگ ءَ انکار مکن اَنت۔
ایچ ۔ آئی ۔ وی چے ئے ءُ چوں گوٛر جنت :
ایڈز ءِ کِرمُک (جراثیم) یک وائرس ئِے کہ جان سلامتی ءِ پڈءَ اِشی ءَ را (HIV- Human Immunodefeciency Virus)گشنت۔ اے وائرس چہ وتا نادراہی ئے یا کہ نادراہی ئےءِ نشانیاں ودی کت نہ کنت، بلکنہ اے حونءِ دُراہیں اسپیتیں خلیہ آں کہ مدام جان ءِ تہ ءَ ہوار اَنت ءُ ، ساہ کشّگءَ ،نان ءِ ہمک لنکہہءِ ورگءَ ءُ آپ ءِ ہمک تِنگءِ وسیلہاں جوڑ بنت، کُشیت اِش یا بے زند ءُ بے زِکَت اِش کنت۔ اسپیتیں خلیہ آنی مرگ ءَ چہ جان ءِ رکّینگی راہبندءِ تاگت ءُ توان ہلاس بیت ءُ ڈَنّی دُژمنیں کرمک ءُ وائرس بنی آدمءِ سرا اُرش کن اَنت ءُ آئیءَ چورمیزاں وَرنتءُ کوٛک کن اَنت کہ چریشی ءَ بنی آدم ءِ جان ءِ مثال چو ہما ملکءِ پیمابیت کہ آئی ءِ ملٹری، نیویءُ ائیر فورس ءَ پروش وارتگ ءُ ناکارہ بوتگ اَنت ءُ ملکءِ ’ شگنز گوں لنڈان اِنت ‘۔ اے گپّ گیر آرگ کرزیت کہ بنداتءَ ہمے گشگ بوتگ اَت کہ ھما مردم کہ وتی جن یا جود ءَ چہ ابید گوں درامدے ءَ بے پہمیانیں( غیر محفوظ) وپت ءُ واب بکنت، آئی ءَ را ایچ ۔آئی ۔وی گوٛر جَنت۔ آسانیں لبزاں ، اگں کسّے وتی مرد یا جن ءَ چہ ابید دگہ اَنچیں مردمے ءَ گوں وپت ءُ واب بکنت کہ آئی ءَ را ایچ ۔آئی ۔وی ایڈز ءِ نادُراہی جان ءَ اِنت گڑا ہمے شومیں کِرمُک آئیءِ ہم جان ءَ پُتریت ءُ آئی ءَ را نادُراہ کنت بلے رندترا چشیں بازیں نادُراہے دیما اَتک کہ آ چشیں ہچّ عملے ءَ ہوار نہ بوتگ اَت بلے ایچ ۔آئی ۔وی ءِ نادراہی ءِ آماچ اَت ۔گیشتریں پٹّ ءُ پولءَ اے گپّ پدَّ ر کت کہ اے نادُراہی ایوکا چہ بے پہمیانیں وپت ءُ واب ءِ سوٛب ءَ گوٛر نہ جنت بلکنہ ایشی ءِ بنکی سوٛباں چہ یکّے Blood transfusion ( حرابیںحون ءِ مان کنگ )اِنت۔ بزاں اگں یک سلامتیں مردمے ءَ را ایڈز ءِ نادُراہے ءِ حون مان کنگ بہ بیت گڑا چریشی ءَ آ ہم نادُراہے جوڑ بیت۔بچک بازی، جِنِک بازی، لاپُرّی مات ءَ چہ چُکّ ءَ ہم اے نادراہی پُتریت ءُ سلامتیں مردمے ءَ را نادراہ کنت ۔ ہمے وڑا سوچن ءِ وسیلہ ءَ نشہ کارمرز کنوک بزاں ہما مردم کہ سوچن ءَ نشہ (ہیروئن، کرسٹل،اے ول، سوسی گان ءُ دگہ) مان کن اَنتءُ یکّیں سوچن ءَ باز مردماں جن اَنت ، ہم ایڈزءِ نادُراہی ءِ آماچ بوت کنت۔
ایچ آئی ءُ نشہ کنوک :
ایچ ۔ آئی ۔ وی ءِ مستریں سوٛب علم ءِ کمی اِنت۔ نشہ کنوک اے گپّ ءَ سرپد نہ بنت کہ یکّیں سوچن ءَ کہ باز مردم کامرد کنت ءُ اگں چریشاں چہ یکّے ءَ ہم وائرس جانءَ اِنت ،دُرست ایچ ۔آئی ۔وی ، زردوی ءُ حون ءِ اے دگہ نادراہیانی آماچ بنت۔ مئے دمگاں کجام نشہ اِنت کہ مہلوک ءِ دسترس ءَ نہ اِنت۔ چوک، کبرستان، پُرشتَگیں ءُ ڈُریتگیں سرکاری ءُ اُولسی بان ءُ ماڑی، گند ءُ گسڑ ءِ آکوٹ ءُ کورچات ءُ انچیں جاگہ کہ اوداں سلامتیں مردم پاد ے ہم نہ جن اَنت، نشہ کنوکاں ہنکین جوڑ کتگ ءُ سوچن ءُ اے دگہ وسیلہاں نشہ ءِ دستاں برباد بوہگ ءَ اَنت۔ بلوچستان ءِ دَمگ کیچ ہم چرے وباہءَ نہ رکّ اِتگ۔یک زمانگے ءَ ہیروئن ءِ ہارءَ کیچ ملَّ اتگ اَت کہ ہچّ لوگے پشت نہ گیتکگ اَت۔ پدا تریاک پڈا اَتکءُ ہرکس ءَ بچار ے تریاکی ئے جوڑ بوتگ۔ رندتراکرسٹل ءُ شیشگ ءَ لانک مان جت ءُ دورے کت ءُ کتہ کتہ ئیں ورناہے گوٛرامبا ز کت ءُ آسءَ مانداشتنت۔تاوان وَ درٛست دئنت بلے سوچن ءِ وسیلہ ءَ نشہ کنگ ءِ تاوان ءِ مکابلہ ءَ اے دگہ نشہ آنی نکسان اے حاترا دوسری اِنت سوچن ءِ نشہ چاگردءَ تباہ ءُ بربادی کنت ۔ ہما نشہ کنوکاناں کہ مچّی ( یکّءَ چہ گیش مردم)ءَ نندنت ءُ نشہ کن اَنت ،اے سما نیست کہ آچونیں شوپچے ءَ کپتگ اَنت۔ کیچ ءَ سوچن ءِ وسیلہ ءَ نشہ کنوکیں مردمانی سرا کار کنوکیں یک ہندی گلّءِ ردءَ آئی ءَ تہنا تربت ءَ تنیگہ کساس 183 مردم وتی کرا رجسٹر کتگ ءُ آہانی ایچ۔ آئی۔ وی ٹسٹ کتگ اَنت۔گلّءِ رپورٹءِ رد ءَ ہمے183 ٹسٹانی تہا 45مردم ایچ ۔آئی ۔ وی پازیٹیو بوتگ اَنت کہ اے یک25 درسدانت، یکّیں مزنیں ترسناکیں دَرسدے۔ بدبہتی ءَ ہما مردم کہ سوچن جَن اَنت ءُ نشہ کن اَنت ،آاے گپّ ءِ ہچّ حیال ءَ ندارنت کہ یکّیں سوچن ءَ کہ دُرست کارمرد کن اَنت، دُرست نادُراہ بنت۔مارکیت ءَ سوچن ءِ بہا دَہ کلدار اِنت بلے نشہ ئی ءَ را اسٹور والا پنجاہ کلدار گیپت، پرچہ آ زانت کہ اے لاچار انت،ہرچ حالتءَ زوریتے ءُ پہ نشہ ئی ءَ پنجاہ کلدار مزنیں اَرزشتے داریت، پرچہ کہ اے پیمیں مردمانی نوٛد درسد چہ لوگاں سبیل اَنتءُ چاگردءَ سلّیں چمّے ءَ چارگ بنت، زاہ ءُ بد کنگ ءُ گلینگ بنت۔ نشہ آنی گیشتریں بہرءَ چہ لوگاں زَر نہ رسیت ۔ اے لاچاریءَ یا وَ پنڈنت یا کسانیں پوریاگری ئے کن اَنت۔ گیشتریں نشہ ئی کاگد،کارٹون، گتہ ءُ پلاسٹک چن اِنت ءُ بہا کن اَنت ۔ اِنچو جنجالءَ پد دَست کپتگیں زَراں پہ نشہ ءِ بہا گرگءَ کارمرد کن ءُ یک نوکیں سوچن ءِ گرگ پراہاں گرانیں کارے پمیشکہ درٛہ شؤر بنت ءُ یکّیں سوچن ءَ جن اَنت ءُ پہ چکراَنت کہ حون ءِ نادراہیانی بُن اِنت۔ اے وڑیں مردم بایدیں کہ وتی سوچن ءَ دگرار وتی سوچن ءَ مدی اَنت ءُ دگرءِ وت کارمرد مکن اَنت۔ سوچن ءِ وسیلہ ءَ نشہ کنوکیں مردم اے گپّ ءَ اوّل وَ سرپد نہ اَنت، بلے اگں سرپد کنگ بہ بیت ہم پرائی ءَ مستریں جنجال ایش اِنت کہ آ ایچ۔ آئی۔ وی ءِ علاج ءِ واستہ ڈاکٹر ءِ داتگیں دَرمانءَ پہ وہد ورگءَ سستی کن اَنت کہ چریشی ءَ آئی ءِ زند گیشتر حطرہءَ بیت۔ باید ایش اِنت کہ نشہ کنوکیں مردم ءِ کٹم آئی ءِ ایچ۔ آئی۔ وی ، زَردوی ءُ ٹی بیءِ ٹسٹ ءَ اَلم بکنائین اَنت پرچہ کہ ڈاکٹرانی گشگ اِنت کہ اے سئیں ہمتبیں ( Co-infection ) نادُراہی اَنت ءُ یکّے دومیءَ نادراہ ءِ سرا ارش کنگ ءِ ہاترا کمک کن اَنت۔ نشہ آماچیں مردمانی کونسلنگ کنگ بہ بیت ءُ سرپد کنگ بہ بنت کہ ترا وَ اے نادراہی ءَ گوٛر جتگ بلے نوں تئی انسانی زمہ واری اِنت کہ وتی کش ءُ گوٛرءِ حاص کن وتی جن ءَ چریشیءَ پہریز، پرچہ کہ وَپت ءُ واب ءِ نیام ءَ اگں چہ دوئیناں کسّے ءَ ہم Bleeding بہ بیت، نادراہی جان ءَ پتریت۔ پمیشکہ اَلمی اِنت اے عمل گوں ھُپّوک (condnm) ءَ کنگ بہ بیت۔ گپّ سوچن ءِ بوہگ ءَ اِنت گڑا اَلّمی اِنت کہ اے بابتءِ شرّی ءَ سرپدی دیگ بیت کہ یکّیں سوچن چہ یکّ مردمے ءَ گیش ہجبرکارمرد مہ بیت بلے بدبہتی ءَ کم زانتی ءِ سوٛبءَ مئے زالبول ردءَ چار جنیلک نادیننت ءُ گوش ءُ پونزانے سُنبنت کہ چریشی ءَ چہ اَگں ہمے چکّاں کسّے ءَ نادراہی ئے جان ءَ اِنت دومی ءَ ٹیکی ءَ دَنتے۔
ایچ۔ آئی۔ وی ءِ علاج:
میڈیکل سائنس ءِ ردءَ ایڈز ءِ جوانیں علاج انگہ درگیجگ نبوتگ بلے ایچ۔ آئی۔ وی کہ اے نادراہی ءِ وائرس اِنت ، علاجے اَست۔ پریشی ءَ المی اِنت کہ نادراہ پیسرا وتی CD-4کاؤنٹ ٹسٹ ءَ بکنائینت تنکہ ڈاکٹر آئی ءِ بلڈ ٹسٹ رپورٹ ءِ متابکءَ زانتکار ءُ سرپد بہ بیت کہ نادراہءِ جان ءَ چنچک تاگت ءُ توان اَست ءُ کجام کچّ ءُ کساس ءَ دَرمان دیگ بہ بیت۔ پیش ءَ روچے سہ گولی وَرگی بوتگ بلے مروچاں نوکیں گولی ئے دَراَتکگ کہ روچے یکّے وَرگی اِنت کہ تربت ہسپتال ءَ پہ اَرزانی دست کپیت۔ اگں یکّ نادراہے ہمے گولی ءَ بوارت آچہ مرگ ءَ رکّیت ءُ یکّ سلامتیں انسانے ءَ وڑا وتی ہمک راجی کاراں کت کنت ءُ یکّ کاملیں انسانے بیت، بلے اَگں ایچ ۔آئی۔ وی ءِ گولیاں مہ وارت گڑا آ دیم پہ ایڈز ءَ جنزان بیت ءُ ملکموت ءِ ارجان بیت۔
جوانیں گپّ:
وش بہتیءَ نیشنل ایڈز کنٹرول پروگرام ءَ صوبائی ایڈز کنٹرول پروگرام ءِ کمک ءَ گوں ڈسٹرکٹ ہیڈکوارٹر ہسپتال تربتءَ CD-4 مشین ئے داتگ کہ وائرل لوڈءِ چیک کنگ ءِ حاترا یک جوانیں ءُ اَلمّی ئیں ٹسٹے کنت ءُ نادُراہ ءِ جان ءَ پشت کپتگیں حون ءِ کچ ءُ کساس ءَ گشیت ۔ اے یکّ باز کیمتی ءُ شرّیں مشین ئے کہ ایچ ۔آئی ۔وی ءِ نادُراہ ءِ حون چو ہمے پیمءَ ٹسٹ کنت چش کہ شکرین ءِ نادراہ ءِ ٹسٹ کنگ ءُ مالوم کنگ بیت کہ آئی ءِ حون ءِ تہا شکرءِ کچ ءُ کساس چنچک انت، ہمے پیم ءَ CD 4 مشین نادراہے جان ءِ تاگت ءُ توان یا قوتِ مدافعت ءَ مالوم کنت ءُ ڈاکٹر ءِ رہشونی ءَ کنت کہ نادراہ ءَ را کجام ٹریٹمنٹ ءَ کجام ءَ حساب ءَ بدنت۔ ایچ۔ آئی ۔وی ٹسٹ چوناہا کراچی ءَ آغا خان ہسپتال ءَ کم چہ کم یایازدہ ہزار کلدار ءِحرچ ءُ درچ ءَ گوں بیت بلے تربتءَ اے سہولت مپت ءَ کنگ بیت پرچہ کہ پریشی ٹسٹ کٹ اَست اَنت کہ چرے ٹسٹءَ اے پدَّر کنگ بیت کہ نادُراہی استیں یا کہ اِناں۔ ہمے وڑااگں کسے ءَ را اے نادراہی استیں گڑاآئی ءَ ہمک ماہ مُپت ءَ درمان دیگ بیت ءُ نادراہ ءِ جند ء آئیءِ کُٹُم دوئینانی زِندگی رَکّ ایت۔اوّلی رند انت کہ ڈی۔ ایچ۔ کیو ہسپتال تربت ءَ ایچ ۔آئی۔ وی ءِ نادراہانی علاج ءُ آہانی زند ءِ دراج ءُ وشءُ وشحال کنگ ءِ حاترا انچکیں مزنیں آسراتی ئے سرکنگ بوتگ کہ گوٛست ءَ آئی ءِ ہچ دَروَر نیست ۔ہندی چاگردی گل ءُ احوالکار باید انت کہ لس مہلوک ءَ را سرپدی بدنت کہ وتی چپ ءُ چاگردءَ اے پیمیں نادُراہانی کمک ءَ بکن اَنت ءُ آہاناں اے آسراتی ءَ سر بکن اَنت تنکہ آہانی ٹسٹ بہ بنت ءُ درمانے بہ رس اَنتءُ نشہ کنوک سرپد کنگ بہ بنت کہ اوّل وَ نشہ ءَ یل بکن انت تنکہ وشحال ءُ ایمن ءُ شرپمندے زندے بگوٛازین اِت بلے اگں اے گرانیں کارے گڑا کم چہ کم وتی سوچن ءَ دگرے ءَ مدی ات یا دگرے ءِ سوچن ءَ وتی نشہ ءِ حاترا کارمرز مکن انت کہ اے دوئیں تبائی ءِ بن حشت اَنت۔

**سرشون:
نیشنل ایڈز کنٹرول پروگرام، اسلام آباد
وکی پیڈیا۔۔ پاکستان
ایچ۔ آئی۔ وی ایڈزاے۔ آر۔ ٹی سنٹر تربت

Facebook Comments
(Visited 14 times, 1 visits today)

متعلق گلزار گچکی

گلزار گچکی
گلزار گچکی کا بنیادی تعلق کیچ مکران سے ہے۔ بلوچی میں افسانے اور مضامین لکھتے ہیں۔ بلوچستان کے سماجی، سیاسی معاملات میں اردو اور انگریزی میں بھی اظہار خیال کرتے رہتے ہیں۔